Odrodzenie harcerstwa
Wstęp
Historia harcerstwa w Polsce to opowieść o zrywach i odrodzeniach, które niosły ze sobą wartości związane z wychowaniem, patriotyzmem oraz wspólnotą. Po II wojnie światowej, w latach 1945-1949, harcerstwo przeżywało intensywny proces odbudowy oraz przekształceń, które miały na celu dostosowanie organizacji do zmieniającej się rzeczywistości politycznej i społecznej w Polsce. W tym artykule przyjrzymy się temu niezwykłemu okresowi i jego wpływowi na przyszłość Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP).
Odbudowa harcerstwa po wojnie
Wielu ludzi w Polsce, po zakończeniu II wojny światowej, pragnęło wrócić do normalności i odbudować swoje życie. Od lipca 1944 roku zaczęło się masowe odradzanie drużyn harcerskich. W tym czasie powstawały nowe grupy, a istniejące organizacje zaczęły się konsolidować. 30 grudnia 1944 roku, w wyniku działań kierowników Resortów Administracji Publicznej i Oświaty, Związek Harcerstwa Polskiego został przywrócony do życia jako jawna organizacja. Powołano Tymczasową Naczelną Radę Harcerską (TNRH), w której skład weszli zarówno instruktorzy harcerscy, jak i działacze związani z różnymi organizacjami młodzieżowymi.
Zmiany organizacyjne i ideowe w ZHP
Początek 1945 roku przyniósł nowe prawo oraz przyrzeczenie harcerskie, które miały odpowiadać na potrzeby nowej rzeczywistości. ZHP odradzał się w tradycyjnym kształcie organizacyjnym, dzieląc się na Organizację Harcerek i Organizację Harcerzy. W 1945 roku rozpoczęły się Centralne Akcje Szkoleniowe (CAS), których celem było kształcenie nowych instruktorów. Problem niedoboru kadry był istotny; wówczas ZHP liczył ponad 200 tysięcy członków, co oznaczało, że na jednego instruktora przypadało aż 450 harcerzy.
Walka o wpływy polityczne
W ciągu następnych lat harcerstwo stało się areną walki politycznej o wpływy. Choć na wyższych szczeblach organizacyjnych toczyła się walka między różnymi frakcjami politycznymi, na niższych poziomach działalność harcerska koncentrowała się na tradycyjnych metodach wychowawczych. Służba harcerska stawiała sobie za cel udział w odbudowie kraju oraz zagospodarowanie Ziem Odzyskanych. W 1946 roku ZHP liczył już 238 tysięcy członków, co świadczyło o rosnącej popularności tej formy działalności.
Przejęcie kontroli przez PPR
W listopadzie 1946 roku Pelagia Lewińska została Sekretarzem Generalnym ZHP z zadaniem opanowania organizacji przez PPR. Rządzący próbowali bez jednoznacznej koncepcji zdominować ZHP, który w 1947 roku liczył już 270 tysięcy członków. Wprowadzone zmiany w statucie były sprzeczne z zasadami światowego skautingu i skutkowały usunięciem związku z międzynarodowymi organizacjami skautowymi.
Nowe kierunki działania harcerstwa
Pod koniec lat czterdziestych zmieniający się krajobraz polityczny wymusił na harcerstwie dostosowanie się do nowych warunków. W marcu 1947 roku Aleksander Kamiński odszedł z Naczelnictwa ZHP, co było wynikiem ataku ministra oświaty na jego osobę oraz działania harcerstwa jako całości. Nowe prawo i przyrzeczenie zostały uchwalone przez TNRH w czerwcu tego samego roku, a jesienią tego samego roku grupa pepeerowska zaczęła inicjować prace nad przebudową programową i ideologiczną ZHP.
Program Harcerskiej Służby Polsce
W lutym 1948 roku podczas konferencji instruktorskiej proklamowano nowy program pracy harcerstwa – Harcerską Służbę Polsce (HSP). Ten centralny plan miał na celu zaangażowanie ZHP w odbudowę kraju oraz odejście od tradycyjnego modelu pracy skautowej. Lato 1948 roku przebiegało pod znakiem realizacji czterech kluczowych kierunków: „Las i rola”, „Odbudowa”, „Kultura i Oświata”, „Dziecko i Zdrowie”. W tym czasie kadra instruktorska została zapoznana z podstawami marksizmu.
Reorganizacja ZHP i zmiana ideologii
1 października 1948 roku uchwała Głównych Kwater Harcerek i Harcerzy doprowadziła do połączenia obu pionów organizacyjnych ZHP pod jednym kierowniczym organem – Naczelnictwem. Na początku lat czterdziestych dziewiętnastego wieku projekt reorganizacji zaproponowany przez Lewińską uzyskał akceptację najwyższych władz partyjnych. W rezultacie ZHP stał się bazą dla dzieci pracującą na bazie szkół podstawowych, a jego struktura została dostosowana do podziału administracyjnego państwa.
Zrywanie z tradycją skautową
W grudniu 1948 roku na konferencji komendantów chorągwi podjęto decyzję o zerwaniu ze wszystkimi pozostałościami wychowania skautowego, uznawanego za produkt ustroju kapitalistycznego. Ustalono, że harcerstwo powinno opierać się na zasadach wychowania socjalistycznego. W marcu 1949 roku ograniczono wiek młodzieży harcerskiej do 15 lat, co doprowadziło do rozpadu wielu drużyn.
Koniec ery tradycyjnego harcerstwa
Rok 1949 przyniósł kolejne zmiany – wprowadzono nowe stopnie oraz sprawności dla młodych ludzi należących do ZHP. Eliminowane były tradycyjne formy pracy oraz emblematy organizacyjne. Na miejsce krzyża i lilijki wprowadzono nową odznakę wzorowaną na znaczku ZMP – „czuwajkę”. Nowe mund
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).